Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ
եկեղեցին կամ Գեղցոնց ժամը, ինչպես անվանում են այն հին գյումրեցիները,
կառուցվել է
1870-1880 թթ. Գյումրու «Ձորի մահլա» կոչվող թաղամասում
(այժմ` Ջիվանու 62ա), թաղի բնակիչների հանգանակություններով` առանց ընդունված
կանոնների ու ճարտարապետական համաչափությունների:
 |
| Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին նախքան վերանորոգումը |
Այս հանգամանքը ստիպել է, որ տեղացիները եկեղեցին անվանեն «Գեղցոնց» ժամ: Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ
եկեղեցուն կից եղել է «Խրիմյան» դպրոցը, որտեղ Խորհրդային
տարիներին գործել է Գ. Հանեսօղլյանի անվան տպարանը:[1] Այժմ այդ շենքը հատկացված է Շերամի անվան երաժշտական դպրոցին:
 |
| Գեղցոնց ժամի հատակագիծը |
Եկեղեցու շրջակայքում Շիրակի մարզային փրկարարական
վարչությունն է: Սովետական միության տարիներին եկեղեցու գմբեթը քանդել են և պաշտամունքային կառույցը վերածել պահեստի: Նույն տարիներին
ավերվել է նաև Երևանի Ամիրյան փողոցում գտնվող Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ
եկեղեցին: Այժմ դրա տեղում Եղ. Չարենցի անվան դպրոցն է:
 |
| Եկեղեցին վերանորոգման աշխատանքների ընթացքում |
Գեղցոնց ժամն իր հորինվածքով գմբեթավոր
բազիլիկ կառույց է, այն ունեցել է փոքր զանգակատուն։
Ի տարբերություն
Գյումրու մյուս եկեղեցիների` սա նախասրահ չունի: Եկեղեցին ունի երկու մուտք` արևմուտքից և հարավից: 1մ տրամագծով սյուները
12.50x16.0 չափերի ներքին տարածությունը բաժանում են երեք նավի: Խորանի երկու կողմերում
տեղադրված են
2.83x3.10 չափերի ուղղանկյուն
ավանդատներ:
 |
| Եկեղեցու վերականգնված գմբեթը |
1988թ. երկրաշարժից
եկեղեցին վնասվել է, բայց չի ավերվել: Շինության վիճակը վատթարացել է հետագա
տարիների ընթացքում: Լրացուցիչ ամրությունների միջոցով աղոթատան փլուզումը
կասեցվել է, սակայն կառույցը չի վերանորոգվել: 2003թ. փլուզվել է եկեղեցու պատը: Կանգուն է մնացել միայն ժամերգության
գավիթը, ուստի կառույցի ճարտարապետական տարրերն ու առանձնահատկությունները մանրամասնորեն
նկարագրել հնարավոր չէ: Այժմ եկեղեցին վերանորոգման
փուլում է: 2014թ. դեկտեմբերի
20-ին Շիրակի թեմի առաջնորդ Միքայել եպիսկոպոս
Աջապահյանի ձեռամբ օծվեց եկեղեցու խաչը: Այն տեղադրվեց զանգակատան
գագաթին: Եկեղեցին վերակառուցվել է ոչ պետական հոգածությամբ, ծնունդով գյումրեցի ռուսաստանաբնակ բարերար Գագիկ Պետրոսյանի ջանքերով:
Բարերարի պապը եղել է այս եկեղեցու վերջին քահանան:[2]
Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի գմբեթն արդեն վերականգնված
է, անավարտ են եկեղեցու ներքին հարդարանքի
հետ կապված աշխատանքները:
[1] Գյումրի. Քաղաքը և մարդիկ. «Տիգրան Մեծ» հրատարակչություն, 2009թ., էջ 170:
Գոհար Նավասարդյան
հատված դիպլոմային աշխատանքից
թեմա` «Գյումրի քաղաքի հայկական եկեղեցիների
ճարտարապետությունը»
