суббота, 11 мая 2013 г.

Կոկո Շանել /1883-1971/



Հայտնի մոդելավորող-դիզայներներից միայն Շանելին է հաջողվել ստեղծել ոչ թե նորաձևություն, այլ  ուրույն  ոճՆա հեղափոխություն արեց 20-րդ դարի կնոջ արտաքինի մեջ, կանանց նվիրեց ինքնասիրության, ազատաության և  ինքնագնահատության գաղափարներ: Շանելն ինքն էր իր համար ճանապարհ հարթում, հասնում հաղթանակների` նվաճելով նոր բարձունքներ: Այս մեծ մադեմուազելը դառնում է նորարար և նորաձևության հանճար:
Որբությունն ու աղքատությունը եղել են Շանելի կյանքի «1-ին համալսարանները», սակայն իր նախնիներից նա ժառանգել էր դժվարություններից չընկճվելու ոգին: Մոր մահից հետո փոքրիկ Կոկոն ապրում է նախ տատիկի տանը, ապա վանական կացարանում, այնուհետև` հասարակաց տանը, որտեղ նրան «մորաքույրները» շատ լավ էին վերաբերվում: 15  տարեկանում Կոկոն ծանոթանում է հարուստ սպա Բալսանի հետ և մեկնում Փարիզ:Նրանց կապը սակայն երկար չի տևում: Շքեղ դղյակում ապրում էր սպայի սիրուհին` այն ժամանակ հայտնի Էմիլիեն դ'Ալանսոնը, ով հանգիստ չէր տալիս Շանելին: Շուտով Կոկոն ծանոթանում է իր 2-րդ սիրեկանի` Բոյ Կեյպելի հետ, ով խանդ է առաջացնում Բալսանի մոտ: Երկու տղամարդկանց հակամարտության արդյունքում Շանելն ունենում է նորաձև գլխարկների կրպակ: Բիզնեսն արագ աճում է, գլխարկներ գնելու համար երիտասարդ լեդիին են դիմում փարիզյան դերասանուհիները, ճանաչված մարդիկ: Կոկոն սկսում է մեծ համբավ վայելել: Սակայն միայն գլխարկներով չի բավարարվում: Նա սկսում է հասկանալ, որ հագուստը կապված է կնոջ ներաշխարհի, ներքին զգացողության հետ և ունի իր տրամաբանությունը: Կոկոն սկսում է զգեստներ կարել: 1-ին զգեստը նա կարում է այնպիսի կտորով, որը մինչև նա դեռ ոչ ոք չէր օգտագործել: Շանելը ստեղծում է մի անկրկնելի ոճ, արը հասանելի էր բոլոր կանանց; Ճոխ և թանկարժեք զգեստների փոխարեն նա կարում է հասարակ, նորբ, բայց էլեգանտ զգեստներ: Հ աճախորդների քանակը գնալով ավելանում է:
Շանելի աստղը փայլում է 1-ին աշխարհամարտի տարիներին: «Ինձ օգնեց պատերազմը. 1919թ. ես արթնացա հայտնի…:»
Կոկոն նորաձևության փիլիսոփա էր, յուրահատուկ համադրություններ ստեղծող, նա կարող էր նկարագրել ցանկացած հագուստ, բնութագրել իր կարած զգեստներից յուրաքանչյուրը և այնպես փիլիսոփայորեն, որ մարդիկ կարող էին կասկածել, որ քննարկվող օբյեկտը արզապես պհագուստ է…. «Մի անգամ ես  հագել էի տղամարդու բլուզ, որովհետև մրսում էի: Մի թաշկինակ գտա և կապեցի մեջքիս` որպես գոտիոչ ոք չնկատեց, որ հագինս տղամարդու բլուզ է, բոլորը հիացմունքով ինձ էին նայում»: Ձևն ու ճաշակը Կոկոյի մեջ էին ի ծնե, նա երբեք էսքիզներ չէր անում, մկրատն ու քորոցները ձեռքի մի քանի վարժ շարժումով ստեղծում էին հանճարեղ զգեստներ: «Մանեկենը նման է ժամացույցի,-ասում էր Շանելը,-ժամացույցը ցույց է տալիս ժամանակը, մանեկենը  պետք է ցույց տա զգեստընրանք գեղեցիկ են, դրա համար էլ կարողանում են դա անել, բայց եթե խելացի լինեին, երբեք չէին անի դա…»:
Տասնամյակի  ընթացքում Կոկո Շանելը գրավեց Փարիզի արվեստասեր և արվեստագետ էլիտան: Նրա ընկերները դարձան   Կոկտոն և Պիկասոն, Դյագիլևը և Ռեվերդին, Բակարը և Լիֆարը: Նա մեծ իշխան Ռոմանովի սիրելին էր, սակայն Կոկոն հետաքրքրված էր միայն Վեստմիստերյան հերցոգով…»: Իմ իսկական կյանքը սկսվեց այն ժամանակ, երբ ես հանդիպեցի Վեստմիստերին: Վերջապես ես գտա հենարան, որի վրա կարող էի հենվել»: Սա երևի 1-ին կապն էր հասարակ, ազատ կնոջ և ազնվականության վերջին ներկայացուցչի միջև:
Կոկոյին մեծ ճանաչում բերեց  «Շանել N 5» օծանելիքը: Այն դարձավ պարֆյումի գագաթնակետ:Ավանդական ծաղիկների բաղադրությունը մի կողմ դնելով` Շանելը ստեղծեց օծանելիք, որն ուներ 80   բաղկացուցիչ տարրեր: Այն բուրում էր ինչպես  մի այգի, այնպի սի տպավորություն էրասեսստեղծված  է աշխարհի բոլոր ծաղիկներից, բայց  և  ոչ    մի ծաղկի բույրը գուշաել հնարավոր չէր:   Յուրաքանչյուրն ուզում էր իր կնոջը կամ սիրելիին նվիրել Փարիզում հայտնի Շանելի ստեղծած համանուն օծանելիքից:
Շանելն առաջինն էր, ով զարդեր պատրաստելուց թանկարժեք քարերը համադրեց կեղծ զարդարանքների հետ: Մինչև կյանքի վերջին օրերը Կոկոն աշխատում էր իր  նոր հավաքածուների վրա: Երջանկությունը, իհարկե, ամեն մարդ ընկալում է յուրովի և յուրաքանչյուրն ուզում է երջանկանալ այնպես, ինչպես ինքն է ուզում: Կոկո Շանելն արդեն երկար տարիներ է, ինչ համարվում է էլեգանտ և կանացի կնոջ, անկրկնելի ճաշակի ու հմայքի խորհրդանիշ, սակայն… «Նույնիսկ չգիտեմ` ես երրևէ երջանիկ եղե՞լ եմ…»,-ասում էր արվեստի ամենահայտնի կանանցից մեկը:

Նյութը պատրաստեց Զառա Սիմոնյանը